Afazi Nedir?
Afazi nedir sorusu nörolojide önemli bir yer tutar. Afazi tanım olarak kişinin lisan fonksiyonunu bozan ve iletişimini zorlaştıran sonradan kazanılan bir hastalıktır. Afazik hastalar konuşmada zorlanır veya söylenenleri anlayamazlar. Okuma ve yazma fonksiyonları da genellikle etkilenir.
Afaziye sebep olarak en sık karşımıza çıkan hastalık (%25-40’ı) inme (strok-felç) hastalığıdır. Konuşma merkezini etkileyen damar tıkanmaları veya bu bölgedeki kanamalar afaziye sebep olur. Ayrıca beyin tümörleri, kafa travmaları ve enfeksiyonlar da afaziden sorumlu olan diğer durumlardır. Bazen de dejeneratif ilerleyici nörolojik hastalıklar afaziye sebep olur. İnmeye bağlı afaziler genellikle beynin sol tarafını etkiler; bu etkilenme beyin çapraz çalıştığı için sağ kol ve bacakta güçsüzlük de yaratabilir.
Afazi bazen o kadar şiddetli olur ki kişi hiçbir şekilde çevre ile iletişim kuramaz. Ne söyleneni anlar ne de kendini ifade edebilir. Bazen de nispeten daha hafiftir. Bu gibi hafif durumlarda cisimleri isimlendirmede, tanıdıklarının adını söylemede problem yaşar. Kelimeleri doğru şekilde cümle içinde kullanamaz.
Afaziye yakalanan çoğu hastanın işlerine devam etmeleri pek mümkün olmaz, işlerini değiştirmeleri gerekebilir. İnmeye bağlı afazi, olay sonrası altıncı aydan sonra genellikle pek düzelme göstermez; bununla birlikte bazı hastaların sonrasında da iyileşme gösterebildiklerini nadir de olsa görebiliriz.
Sağlık profesyonellerinin görevi afazik hastanın kalan iletişim kanalının olup olmadığını saptamak, varsa bu kanalın daha iyi kullanılıp geliştirilmesi için uygun tedavileri uygulamaktır.
Toplumda çok bilinmese de afazi sık görülen bir hastalıktır. 2016 yılında ABD’de yapılan bir çalışmada toplumun %9’u afazinin ne olduğunu bilmiş, %91’i bu hastalıktan habersiz olduğunu belirtmiştir. Görülme sıklığı Parkinson hastalığından daha fazladır.
Afazi Hastalığı ve Ünlüler
Çok yeni olarak ünlü aktör Bruce Willis afazi hastalığı nedeniyle kariyerine son vermek zorunda kalmıştır. Afazi hastalığına 2001 yılında anevrizmatik beyin kanaması nedeniyle Temel İçgüdü filmiyle yıldızlaşmış Sharon Stone yakalanmış ve uzun süre kariyerine devam edememiştir. Kendi deyimiyle iki yıl boyunca konuşmayı tekrar öğrenmiştir.
Game of Thrones dizisinde “Ejderhaların annesi Daenerys Targaryen” rolünde olan Emilia Clarke ilk sezonun sonunda afazi hastalığına yakalanmıştır. Emilia Clarke spor salonunda şiddetli baş ağrısı yaşamış ve onun da anevrizmatik beyin kanaması sonrası bir hafta süren afazi hali olmuştur. İşine dönemeyeceğini düşünen Emilia Clarke bu bir haftayı hayatının en kötü dönemi olarak hatırladığını verdiği bir röportajda açıklamıştır.
Afazi hastalığını ABD başkanı Joe Biden de maalesef yakından bilmektedir. İlk eşinden olan üç oğlunun en büyüğü, başarılı Delaware savcısı Beau Biden 2016 yılında Delaware valiliği için seçimlere hazırlanırken gittiği gezilerde konuşmakta ve kelime bulmakta zorlukla başlayan afazi haline yakalanmış ve bu duruma sebep olan beyin tümörü nedeniyle 2015 yılında hayatını kaybetmiştir.
Joe Biden bu durumu şöyle açıklamaktadır: “Oğlumun Şükran Günü hazırlıkları sırasında insanların arasına girmekten çekindiğini, vali kelimesini bulamadığı için vali kelimesini tanımlayan başka kelimelere başvurduğunu fark ettim. Sağ eliyle de el sıkışırken zorlanıyordu. Oğlum afazi hastalığı ile mücadele etmekteymiş.”
Afazik Hastalara Tavsiyeler
- Konuşurken acele etmeye çalışmayın.
- İnsanların sizin nasıl daha rahat iletişim kurduğunuzu fark etmesini sağlayın.
- Kendinizi ifade etmek için fotoğraf, diyagram, tablet veya bilgisayar kullann, hayatın ve konuşmaların içinde olsun, gerekirse karar alma aşamasında da sorumluluk verin.
10. Bağımsızlığını destekleyin aşırı korumacı davranmayın.
Aile Olarak Ne Yapabilirsiniz?
Afazili bir yakınınız varsa, en çok zorlandığınız şeyin ne olduğunu biliyorum: onunla nasıl konuşacağınızı bilemez hale geliyorsunuz. Cümleyi tamamlamak için araya girme isteği çok güçlü, ama çoğu zaman bunu yapmamak daha iyi. Hastanın kendi hızında ifade etmeye çalışması, beynin yeniden organize olması için gerekli olan pratiği sağlıyor.
Konuşmayı basit tutmak yardımcı olur — kısa cümleler, net sorular, evet-hayır ile cevaplanabilir şeyler. Ama şunu da eklemek isterim: hastanın zekâsı etkilenmemiştir. Sözcükleri bulamaması, düşünmediği anlamına gelmiyor. Bu ayrımı ailelerin aklında tutması, hasta için büyük fark yaratıyor.
Dil terapisi bu süreçte önemli bir yer tutuyor. Erken dönemde başlamak, özellikle inme sonrası ilk aylarda, iyileşme şansını artırıyor. Her hasta farklı tepki veriyor; bazıları birkaç ayda belirgin ilerleme kaydediyor, bazıları için süreç çok daha uzun. Ama hiç denememek, en kötü seçenek.